Ik kom je tegen in een eerder leven, of een ander heden, het is om het even. Dit wilde ik je nog zeggen, zeg ik. Jij luistert, knikt, alsof je het begrijpt. Reikt mij je hand.
We zitten naast elkaar en zwijgen. Onze wereld is geheel en rond, zal nooit verdwijnen. Kijk, zeg je, dit was het dan. De tijd raast voort achter de dijken. Ik kan niet blijven.
Stille getuige
De witte stoelen. Een zomer die niet kwam. In de schemer lijkt het wit zo wit, sacraal, maar ook sinister.
Alsof hier mensen waren die voorgoed verdwenen zijn. Stille getuigen die blijven zwijgen.
De witte ligstoel, jij. Gekreukeld kleed met rozen. Bij het hek, de man die wacht. Op jou, op mij.
Schaduw is mijn grond
Camera op statief. Hier zie ik het niet, zeg je. Jij zoekt zoals een dichter kijkt. Tot het gevonden wordt, of niet.
Onrustig loop je rond. Barmhartig schijnt de zon. Het licht is kil, er ligt een schim. Schaduw is mijn grond.
Is het moment voorbij? Beeld van wat had kunnen zijn? Bittere kou, niemand nabij. Boven je macht fotografeer je mij.
Wie ben ik dan? Jij meet het licht, de sluitertijd. Voor mij een kleine eeuwigheid. Hier blijf ik achter
Rense Sinkgraven (Sint Jacobiparochie, 17 maart 1965)
„Anna lag genau im Lichtstreifen, den der Vollmond ins Zimmer warf. Tim blieb draußen vor dem Haus stehen. Durch das bodentiefe Fenster sah er sie ausgestreckt auf dem Fußboden wie in einem Lichtrahmen. Sie hatte die Arme an den Körper gelegt und die Augen geschlossen. Als sie sich gerade kennengelernt hatten, waren sie einmal nachts mit den Fahrrädern ans Meer gefahren und weit hinausgeschwommen, um das Mondlicht zu durchqueren, um zu wissen, wie es sich anfühlte, da hindurch zuschwimmen. War es ein Knistern im kühlen Wasser? Er versuchte, sich zu erinnern. Sie lag da im Rahmen wie ein Bild, und er rührte sich nicht draußen vor der Fensterscheibe. Das Mondlicht war hell und weiß, da kam es ihm vor, als wäre der Boden eine Marmorplatte, Anna unbewegt und still. Er ging schnell weiter zur Haustür und öffnete sie leise. Im Ofen glühte ein Holzscheit. Mitte Mai war es noch einmal kühl geworden. Vor dem Ofen lagen im Kreis: ein Paar Socken, eine Espresso-Tasse mit Zuckerdose, ein Haarband, der Plan für die kommende Woche, wie Anna ihn immer anlegte, und ein Taschenbuch, «Einführung in den Koran». Sie kam aus ihrer Mondlicht-Ecke heraus, und sie setzten sich auf den Dielenboden. Sie war noch benommen von ihrer Entspannungsübung, und er sah auf den Wochenplan, eine A4-Seite im Querformat. Für morgen stand dort WARZT, 8:30. Ein Termin bei dem Hautarzt, der seit Wochen ergebnislos gegen die Warzen auf den Füßen ihres Sohnes Elias ankämpfte. Für heute Nachmittag hatte sie ein «J» fürs Joggen eingetragen. Als er auf das Buch über den Koran blickte, fing sie an zu reden: Als sie für Elias «Räuber Ratte» kaufte, habe sie das in der Buchhandlung mitgenommen, weil sie das Gefühl habe, so wenig zu wissen. «Ich verstehe nicht mal die Schaubilder zum Klimawandel bei Spiegel ONLINE. Und abends sitze ich vor einem schmalen Ofen in einer dunklen riesigen Welt und habe keine Ahnung, was im Koran steht, nicht im Geringsten.» Sie schlürfte den Bodensatz aus ihrer Espresso-Tasse. Tim sah sich das Inhaltsverzeichnis an.“
Ik zal sterven in Parijs bij zware regen, op een dag waaraan ik mijn herinnering al heb. Ik zal sterven in Parijs – en ik voel geen angst – misschien op een donderdag, als vandaag, in de herfst.
Donderdag zal het zijn, want vandaag, donderdag, terwijl ik deze verzen schrijf, heb ik gebroken de botten aangedaan en, vandaag als nooit tevoren, heb ik me weerom gezien, met heel mijn weg, alleen.
César Vallejo is dood, iedereen sloeg hem hoewel hij hen niets deed, ze ranselden hem hard met een stok en hard
ook met een touw; getuigen zijn de botten en de donderdagen, de eenzaamheid, de regenbuien, de wegen…
De Nigeriaanse dichter en schrijver Ben Okri werd geboren op 15 maart 1959 in Minna, Nigeria. Zie ook alle tags voor Ben Okri op dit blog.
Uit: Songs of Enchantment
“YES, THE SPIRIT-CHILD is an unwilling adventurer into chaos and sunlight, into the dreams of the living and the dead. But after dad’s last fight, after his magnificent dream, my adventures got deeper and stranger. My spirit-companions were the invisible causes of this deepening. They persisted in trying to lure me back to their realm, but now they chose another method, a method more terrifying than any they had employed before. They chose to draw me deeper into the horrors of ex-istence as a way of forcing me to recoil from life. But they didn’t count on the love that made me want to stay on this earth. They didn’t count on my curiosity either. It took dad a long time to recover from his mythic battle with the man from the Land of Fighting Ghosts. He became withdrawn, and something about him changed irrevocably. After dad’s fight, and after the good wind stopped blowing, a new cycle launched itself into our universe. In those days it didn’t rain, but I didn’t go to school any more. I stopped be-cause even at school my spirit-companions tormented me. Their songs distracted and confused me, and when I copied down the wrong things I got into trouble. There was a history class, for example, in which the teacher was horrified to find my exercise book covered in complex mathematical equations. I didn’t know where they had come from. When we were being taught mathematics under a dying silk-cotton tree the face of a penitent oppressor of our people stared at me from the trunk. On one day I saw the radiant face of Pharaoh Akhnaton, on another the faces of the unborn. When I stared at them, mesmerised, the teacher flogged me for not paying attention. In the English class my spirit-companions sang polyphonic chorales at me in a blending of seven traditional languages. It became impossible to concentrate. There were even times when the spirits whis-pered things in my ears and I blurted out what the teacher was going to say mo-ments before he did. The worst thing was that I seemed to know our examination questions before they were set, and I knew the answers as well. The teachers found this very peculiar. Suspicious of the accuracy of my answers, they often failed me because they thought I had been cheating. In short, my spirit-companions played havoc with my education. They made me seem strange to the other children, and so I didn’t have many friends.”
Rode inkt wordt in wit water gegoten. In het avondlicht keert Odysseus terug naar huis in Ithaca. In zijn parken spelen de kinderen van vreemden.
Hij stelt een vraag die jullie moeten begrijpen: Waar zijn de lichten van het uitgebrande Chicago? Hij stelt de vraag veelbetekenend, baardig en zwaarlijvig.
Boven zijn haar zoemen muggen van de bosrand. De lijnen die ze trekken gloeien als venkel in de wind. Uit het bos sjouwen mannen houten emmers met boomhars.
Aan de horizon klinkt onophoudelijk een scheepshoorn.
„Auf einer Rückreise aus dem englischen Südwesten erwischte ich in Dover nicht mehr die Fähre, die ich eigentlich hatte nehmen wollen, sondern erst die folgende, und kam damit schon am sehr fortgeschrittenen Abend in Ostende an. Dort plagte mich der Hunger, und da ich wusste, dass ich ohnehin erst mitten in der Nacht nach Hause kommen und um diese Zeit selbst in Köln wohl kaum noch etwas zu essen finden würde, fuhr ich mit dem Auto erstmals in meinem Leben die endlos lange Promenade mit ihren zahllosen Restaurants ab. Unglücklicher-weise handelte es sich gerade um die Wochen im Jahr, in denen die meisten von ihnen geschlossen hatten, bevor sie rechtzeitig vor Weihnachten zur Wintersaison wieder öffneten. Nur sehr wenige waren erleuchtet, und als ich zögernd das einladendste von ihnen betrat, den Old Fisher, wäre ich am liebsten gleich wieder gegangen, denn es saß dort kein einziger Gast. Am Meer isst man bekanntlich zeitig, weil der Appetit schon am frühen Abend kommt: eines der unabdingbaren Kapitel in der großen Erzählung von der Heilkraft des Meeres und der Seeluft. Es ging auf halb elf zu, ich war ersichtlich zu spät. Doch eine Frau in den Dreißigern, mit rötlichen Locken, wasserblauen Augen und einem leichten Rosenteint, als sei sie einem Gemälde von Franwis Boucher entsprungen, kam auf mich zu und bedeutete mir freundlich, Platz zu nehmen. Ich wählte einen Tisch direkt am Fenster und ahnte hinter der menschenleeren Promenade im Dunkel das Meer. Ich meine mich zu erinnern, dass ich ein Seezungenfilet aß. Es war nicht die ganz große Küche, aber ausgezeichnet zubereitet und präsentiert, wie in Belgien nicht anders zu erwarten, zu einer Zeit, als man in (West-)Deutschland das Essen als kulturellen Akt gerade erst zu entdecken begann. Niemand schien ungeduldig darauf zu warten, dass ich fertig wurde; auch meinen Kaffee konnte ich in aller Ruhe trinken und mich von einem sehr anstrengenden Tag erholen, der frühmorgens noch in Dorset begonnen hatte. Fast schien es mir, als sei dieses Restaurant an diesem Novemberabend nur für mich geöffnet gewesen und habe den ganzen Tag auf mich gewartet. Deshalb bleibt es für mich bis heute eines der besten der Welt. Dann fuhr ich zwei Stunden lang über die bekannten hell erleuchteten belgischen Autobahnen, verfuhr mich auch nicht im verknoteten Wirrwarr des Brüsseler Autobahnnetzes, fiel an der Grenze bei Aachen in die Dunkelheit zurück und war eine weitere Stunde später zu Hause.“
I’d like to donate a rib to an anatomy workshop. There one finds the giant hearts of butchers and lovers, the sagging and bloated lungs of smokers, trumpeters and glass-blowers, the melancholy innards of drunks, a tattooed order of a hero (right above the nipple) and the hands of the last executioner after the twelfth sentence… Not another word about the rest of the creatures. I’d like to donate a rib. Perhaps something would come out of it — a fish, or a woman, or a branch of a forgotten tree gingko…
Heorgian Family
Kikabidze, she said, firmly, His name was Kikabidze.
What a ridiculous idea – to buy a prostitute a beer at 2 a.m., pretending to be a businessman from the Baltic States on delegation in Kiev!
On the other hand – what a chance to listen to what these people know about the country they live in, about those who will never live in it, about those who won’t be able to live at all.
They killed him, she tells me, he stuck his nose into lots of things, he was the best journalist in our country.
I can’t correct her mistake, I can’t know how it really was, what his name really was.
I just want to believe in my own lie: I am a businessman from the Baltic States (yes, a businessman from the Baltic States!), and all day long in this country I’ve got to sign contracts, drink to them, down coffee, Cognac, sip Atenol, send faxes and text messages to get out of here all the sooner and back to my Riga.
And she repeats and repeats:
Kikabidze, Kikabidze was his name.
In het thuisland van Roodkapje
Men zegt dat er in januari niemand komt. Geen ziel te bekennen in het paleis of de bijgebouwen, hangsloten op de deuren, tuinplanten in zakken, de beelden eveneens, de bomen kaal. Ik heb het ergens eerder gezien.
Maar in mei bloeit alles met patiënten. Hele stoeten Duitsers op rolschaatsen, op fietsen. Verliefde stelletjes, de eerste brigade gepensioneerden in korte broeken. Oh, en nog eentje, een kunstenaarsgemeenschap, een nest van romantiek! Ze kopen frisdrank in de orangerie en, eindeloos verrukt door de uniekheid van de plek, de tijd, zichzelf en anderen, volgen ze het programma verder – naar het standbeeld van Roodkapje. (Blijkbaar vond in dit bos dat ongelukkige incident met de wolf plaats).
Wat de patiënten zelf betreft, ze trekken drie keer per dag naar het terras op het afgesproken tijdstip, volgens het programma van het naar binnen schrokken van eten, en vullen de tijd met gesprekken in alledaagse talen (Bettina von Arnim, zeggen ze, Bettina von Arnim. Dat is het wachtwoord). Het is hier zo mooi, in mei, dat je niets wilt doen.
“Bettina von Arnim” – zeg ik tegen het wijnglas en tegen de asbak. O, wat heb ik een pech! O, wat ben ik toch ondankbaar! En waarom dit ongemak? En waarom blijf ik zo koppig denken aan ontsnapping, aan een dwangbuis, aan gestreepte gevangenispyjama’s?
Niemand weet wat hij van iemand kan verwachten. Dat is tenslotte waarom we patiënten zijn – om de boel op stelten te zetten.
De eerste drie dagen merkte niemand zijn verdwijning op.
Op de vierde dag vroeg iemand zich af waar hij in vredesnaam gebleven was, die joviale dikbuikige Fin met zijn gulp permanent open en de geur van bier onder zijn oksels. (Bovenstaande details zullen uit beleefdheid niet hardop worden uitgesproken. Natuurlijk zal er iets gezegd worden, iets neutralers, zoals bijvoorbeeld “En waar is onze Finse vriend?”)
Op de vijfde dag is het tijd voor het personeel om zijn kamer leeg te halen.
En dan komt de waarheid aan het licht.
Vertaald door Frans Roumen
Yuri Andrukhovych (Iwano-Frankiwsk, 13 maart 1960)
Uit: De cirkel (Vertaald door Gerda Baardman, Liedwien Biekmann, Brenda Mudde en Elles Tukker)
“Mijn god, dacht Mae. Dit is het paradijs. De campus was immens en grillig, een explosie van Stille Oceaan-kleuren, en toch tot in het kleinste detail zorgvuldig overwogen, door de meest expressieve handen vormgegeven. Op een stuk land waar ooit een scheepswerf had gezeten, toen een drive-inbioscoop, toen een rommelmarkt, toen drie keer niks, bevonden zich nu zachtgroene heuvels en een fontein van Calatrava. En een picknickterrein met in concentrische cirkels opgestelde tafels. En tennisbanen, gravel én gras. En een volleybalveld waarop de peuters van de bedrijfs-crèche gillend ronddartelden, meanderend als waterstroompjes. Te midden van dit alles was ook nog plek om te werken: anderhalve vierkante kilometer geborsteld staal en glas, het hoofdkantoor van het machtigste bedrijf ter wereld. De hemel erboven was strakblauw. Dit alles passeerde Mae toen ze van de parkeerplaats naar het hoofdgebouw liep en erg haar best deed eruit te zien alsof ze daar thuishoorde. Het wandelpad kronkelde om citroen- en sinaasappelbomen heen en de steenrode kinderkopjes waren hier en daar vervangen door tegels met dwingende, inspirerende teksten. ‘Droom’, stond er op een, het woord was er met een laser ingebrand. ‘Doe mee’, stond er op een andere. Het waren er tientallen: ‘Zoek de overeenkomsten’. ‘Wees creatief’. ‘Fantaseer’. Ze stapte bijna op de hand van een jongen in een grijze overall; hij was bezig een nieuwe steen te plaatsen met de tekst ‘Adem’. Op een zonnige maandag in juni stond Mae voor de hoofdingang, recht onder het glas waarin het logo was geëtst. Hoewel het bedrijf nog geen zes jaar bestond, hoorden de naam en het logo — een cirkel om een raster van verstrengelde lijnen met een kleine c in het midden — al tot de bekendste ter wereld. Er werkten hier, op de grootste campus, meer dan tienduizend mensen, maar de Cirkel had overal op de aardbol kantoren en nam iedere week honderden briljante jonge geesten aan. Vier jaar op rij was het uitgeroepen tot het meest bewonderde bedrijf ter wereld. Mae wist dat ze zonder Annie nooit de kans zou hebben gekregen om op zo’n plek te werken. Annie was twee jaar ouder en ze hadden tijdens hun studie drie semesters een kamer gedeeld in een lelijk gebouw dat ze leefbaar hadden gemaakt door hun bijzondere band, een als tussen vriendinnen, als tussen zussen of nichtjes die wilden dat ze zusjes waren en dus een reden hadden om nooit uit elkaar te gaan.”
“We maken schoon om ruimte te creëren voor kunst.” Micaela Miranda, Freedom Theatre, Palestina
Werk was een stralend toevluchtsoord toen de wind zijn tanden in mijn hoofd zette. Alles waar we van houden verdwijnt, drijft weg – maar je kon dit stukje vloer vegen, dit terras of deze veranda, witte steentjes verzamelen in een emmer, het stukje grond harken voor toekomstige beplanting, het aanrecht afwissen met een doek. Een heerlijke natte grijze doek, wring hem goed uit het scheelt zoveel. De tuin ontdoen van rondwaaiende stukjes plastic. De glorie van het doen. De adem van het doen. Soms voorkwam de simpelste handeling dat angst verbrokkelde tot een totaal gebrek aan energie, of dat verdriet zich vermenigvuldigde, of dat verdriet de enige persoon was die in het huis woonde.
Vertaald door Frans Roumen
Naomi Shihab Nye (St. Louis, 12 maart 1952)
De Nederlandse schrijver, columnist, programmamaker en danser Raoul de Jong werd geboren in Rotterdam op 12 maart 1984. Zie ook alle tags voor Raoul de Jong op dit blog.
Uit: Dagboek van een puber
Geen van mijn vrienden kan zich herinneren wat zij in hun puberdagboeken schreven: twee gooiden hun dagboeken weg, een derde had het zijne verbrand en een vierde duwde het hare door de papierversnipperaar. Toen ik in de zomer van 2017 op de zolder van mijn achtentachtigjarige opa een eenentwintig jaar oud schrift vond, snapte ik waarom ze dat hadden gedaan. Sinds mijn oma is overleden, blijf ik soms een paar dagen bij mijn opa logeren. Overdag werk ik dan achter mijn laptop aan de eettafel, terwijl opa in een gemakkelijke stoel naast het raam de krant leest en commentaar geeft op het wereldnieuws. Dat is elke dag iets anders, maar komt geruststellend genoeg al drieëndertig jaar toch ook op ongeveer hetzelfde neer: het gaat slecht, het wordt slechter en er is niets wat wij daaraan kunnen doen, behalve klagen. Om stipt zes uur eten we: aardappelen, groenten, en iets uit de bio-industrie. Daarna doen we de afwas en zetten koffie, de rest van de avond kijken we tv. Tros Radar, Kassa, of iets anders over bedonderaars en bedriegerij met Antoinette Hertsenberg. Om elf uur begin ik te gapen en zeg dat ik morgen weer vroeg op moet. ‘Weet je waar de handdoeken liggen?’ vraagt opa dan. ‘In de kast naast de badkamer, al mijn hele leven,’ antwoord ik, en ik geef hem een kus en ga naar de zolder. Maar die avond zei opa: ‘De schoonmaakster heeft een doos gevonden.’ ‘Goh,’ zei ik. Ja, knikte hij, ‘met dingetjes. Van jou.’ Als ik er vanavond even naar keek, konden we de doos morgenochtend bij het vuilnis zetten. De doos stond al op me te wachten, pontificaal op het hoofdkussen van mijn logeerbed. Ik deed hem open en werd bruusk geconfronteerd met een krantenknipsel uit het Dep Dagblad van 2003. ‘Over tien jaar woon ik in Amsterdam of New York, heb succes met mijn werk en heb tienduizend nieuwe, leuke, hippe vrienden, onder wie Katja Schuurman’ stond onder een foto van mijn achttienjarige zelf, die druipend van zelfoverschatting de camera in kijkt. Ik kieperde de doos leeg en vond: — drie boetes en één aanmaning van de Ns — een nooit verstuurd kaartje aan een vriendin (ik ben op vakantie met mijn moeder, gezellig dat het is!!!) — een kaartje voor een concert van No Doubt .”
Ich bin das Land, das ohne Hoffnung ist, Mit Gräberkreuzen neben jedem Weg Und schief im Kräuticht, das die Ernte frißt, Gedünst von Blut im Boden, trüb und träg.
In meinen Städten hängt die Sonne still Wie ein Geschwür, von Fliegen dicht umflort. Ich bin der Kehricht, drin die Ratte schrill Vor Hunger pfeift und nur der Käfer bohrt.
Ich bin das Land, das man durch Tränen sieht. Im Aug bleib ich als bittres Salz zurück, Lieg unterm Netze, das der Himmel zieht, Und fall ins tiefe Schweigen, Stück um Stück.
In meinen Wäldern lösen sich im Schrei Die alten Geister. Und die Hölzer schwelen, Vom Monde krank und blinder Zauberei. Die Vögel flattern mit verbrannten Kehlen;
Und heiser wie der Wetterfahnen Ton Fliehn ihre Stimmen an des Tages Rand Zu Wolken auf, in denen Gifte drohn. Verdammt bin ich und der Vampire Land.
Ich bin das Land, das im Gerichte steht, Und allen Ländern bin ich das Gericht. In meinen Schwären, die ich hergedreht, Werd ich gerufen in das letzte Licht,
Ins Licht von drüben, wie es unverwandt Einst auf mir ruht und mich nach oben zieht: Das unter Qualen umgeworfne Land, Das Totenland, das man durch Tränen sieht.
TERZINEN VOM FRÜHEREN EINVERSTÄNDNIS MIT ALLER WELT
Erinnerungen sind Jagdhörner Deren Ton im Winde vergeht. Apollinaire
Die schöne Stille der Gewächse —
Zerbrechlich wie die Fabel Welt —
Umschlang ich sanft im Arm der Echse.
Zerbrechlich wie die Fabel Welt, So ritt ich auf des Windes Nacken, Den Oberon zusammenhält.
So ritt ich auf des Windes Nacken: Ein grüner Schatten ohne Laut, Befreit von meiner Schwere Schlacken.
Ein grüner Schatten ohne Laut. Ach, von den Fischen trug ich Flossen Und atmete durch Tigerhaut!
Denn von den Fischen trug ich Flossen. Mein Geist erheiterte sich still. Vom Gleichmut tausendfach genossen,
Erheiterte der Geist sich still, Mit allen Wesen einverständig, Zypressenfeuern, Asphodill.
Mit allen Wesen einverständig, Beharrlich, ohne Ungeduld, Und wie das Flötenholz lebendig.
Beharrlich ohne Ungeduld. Kein Kartenspiel der Schwermut mehr: — Wie Süßigkeit, die frei von Schuld
Verschwendet sich im Ungefähr …
Robinson I
Keer op keer strek ik mijn hand uit naar een schip. Met mijn blote vuist probeer ik het zeil te grijpen. Eerst ving ik verschillende vaartuigen die aan de horizon verschenen. Zo vang ik forellen. Maar de moesson keek mij op de vingers en liet ze ontsnappen, of roer en kompas braken. Je moet voorzichtig met schepen omgaan. Daarom riep ik hun namen na. Ze luidden altijd als die van mij. Nu leef ik alleen nog in gezelschap van de ongehoorzaamheid van een paar woorden.
Vertaald door Frans Roumen
Karl Krolow (11 maart 1915 – 21 juni 1999) In het midden Karl Krolow met rechts naast hem Günter Grass, 1975
Een keer per week groet ik ’s morgens de dingen in de Reekstraat. Het is net als in het gedicht van Paul van Ostaijen, ‘Marc groet ’s morgens de dingen’.
Dag ventje met de fiets op de vaas met de bloem ploem ploem dag stoel naast de tafel dag brood op de tafel dag visserke vis met de pijp
In mijn geval: Dag meisjes op de fiets met de rugzakken op weg naar school kool kool dag opblaasboot in de sloot dag taxibussekebus dag bevroren landbouwgrondje dat te koop staat
Dat ik de dingen groet in de Reekstraat komt door de struis- vogels. Met hen is het begonnen. Dag struisvogels! Ik weet niet precies of ze nu met vijf, zes of zeven zijn, ook al ben ik er hon- derden keren langs gereden. Soms volgen ze me, met hun kop- pen, die net boven de bovenste draad uit komen. Ze kijken dan net zo ongeïnteresseerd als ze waarschijnlijk in Tanzania zouden doen. Soms zie ik ze op de grond pikken en dan vraag ik me af of ze eten zoeken of een gat waar ze hun kop in kunnen steken. Een struisvogel is een raar beest. De grootste vogel die be- staat, die het hardst kan lopen van alle vogels, maar vliegen ho maar. En dan die lange nek, buigzaam als gekookte spaghetti. En dat allemaal op de Reekstraat, met op de achtergrond een berg die het goed zou doen in Afrika. Als je het niet zou weten zou je denken: wat een eigenaardige maar mooie berg. Je kunt er vast iets symbolisch in zien, in die struisvogels in een weitje op de grens van Beuningen en Weurt, vlak voor een afvalberg. Maar dat doe ik niet. Het zijn gewoon struisvogels. En die groet ik, iedere week. Daa-ag struisvogel. Dag lieve struisvo- gel. Dag fijn struisvogelijn mijn.
De Nederlandse dichter, essayist en uitgever van poëzie Adriaan Cornelis (Ad) den Besten werd geboren in Utrecht op 11 maart 1923. Den Besten studeerde van 1941 tot 1943 theologie. Op de ideeën van de protestantse theoloog Karl Barth reageerde hij toen nog kritisch, later zou hij hem gaan waarderen. In de oorlogsjaren leverde hij bijdragen aan het baldadige en surrealistische maandblad De Schone Zakdoek dat een oplage had van één exemplaar. Den Besten groeide op in een naar eigen zeggen deutschfreundlich milieu. Zijn vader, Cornelis den Besten, werd in 1933 lid van de NSB. Zelf tekende Den Besten als theologiestudent de loyaliteitsverklaring, met voorbehoud: ‘alleen voorzover in overeenstemming met mijn geloof in Jezus Christus’. Zijn vader werd door de nazi’s ontslagen als burgemeester van Apeldoorn omdat hij weigerde de fietsen van joodse burgers te vorderen. Niettemin is hij veroordeeld na de oorlog, met detentie als gevolg. Den Besten meldde zich eind 1942 aan bij de Nederlandse Kultuurkamer. Zijn literaire debuut had Den Besten op 16-jarige leeftijd in het tijdschrift Opwaartsche Wegen. Zijn eerste bundel, “Dubbel leven”, verscheen in 1946. Na een loopbaan in de uitgeverij studeerde hij vanaf 1958 Duits. Door zijn bloemlezing “Deutsche Lyrik auf der anderen Seite” speelde hij een belangrijke rol in de acceptatie van de Oost-Duitse poëzie in het Westen, vooral in de Bondsrepubliek. Ook was hij acquirerend redacteur van de Poëziereeks De Windroos, onder andere een springplank voor de vernieuwende Beweging van Vijftig in de Nederlandse poëzie. Den Besten promoveerde in 1983 met een proefschrift over de achtergrond en het auteurschap van het Wilhelmus (Wilhelmus van Nassouwe: het gedicht en zijn dichter). Zijn vertaling van de gedichten van Friedrich Hölderlin verscheen in 1988. Hij gaf zelf toe, dat dit inderdaad een werk van liefde was, daar het hem vele jaren gekost had, eer hij het aandurfde Hölderlin te vertalen: “Te groot leek Hölderlin en te groot vind ik hem nog.” Zijn bundel Poëzie om te zingen, met eigen liederen en vertalingen van (vooral Duitse) liederen, verscheen in 1998. In 1989 kreeg hij de Martinus Nijhoff Prijs voor zijn vertaling van de gedichten van Friedrich Hölderlin (1988).
Tegen mijn verlies
De sterren staan hoger dan ik in het heelal genoteerd. O goden afgekeerd, gij vindt in uw ogen van blik
geen spoor van mij, geen spoor meer van mijn verschoten ster: ik ben al sinds eeuwen her alleen een vloek in uw oor.
Wat zou ik, o blind bestier, klein onder uw sterren, klein? – Ik kan niet tegen mijn verlies, ik vloek en ik tier.
Maar dat is genoeg om te zijn.
Licht
Licht, – als ik uit het licht verdwijn, wegzink van tussen zijn beminden tot waar het mij niet meer kan vinden, dan is het waar het niet kan zijn.
Licht – want het is zo goed geweest dat ik het nergens kan vergeten: het staat nog als een helder weten in dode ogen, blinde geest.
O licht der wereld, het is goed om zo te wachten, wétend onder de domme waatren, op het wonder dat tussen ons beginnen moet:
dat ik met al uw doden mee die in het donker slapend waken als plankton aan de dag zal raken; dat gij uit mij zult wakker maken het lichten van uw glazen zee.
“11.07 A.M. The Apartment The Gym. HE PREPARES his body for the hunt. A dancer at the bar. A boxer in the ring. Prepares ritualistically for the next three days of outlaw sex. The arena will be streets, parks, alleys, tunnels, garages, movie arcades, bathhouses, beaches, movie back-rows, tree-sheltered avenues, late-night orgy rooms, dark yards. The city is Los Angeles. Beyond the window of his apartment, yellow-green palmtrees stand aloofly. Later they will watch distantly as he prowls through the floating sexual under-ground. He is stripped to sweat-faded cutoffs. His pectorals are already pumped from repetitions of dumbbell presses on a bench, inclined, flat, then declined; engorged further by dumbbell flyes extending the chest muscles into the sweeping spread below the collar. His “lats”—congested from set after set of chin-ups—slow, fast, wide-grip, medium-grip, weights strapped about his waist for added resistance that will allow him to do only half-chins as the muscles protest-flare from armpits to mid-torso. His legs are rigid from squats held tense at half-point. Round, full, his arms are hard, hard from sets of curls, the dumbbell an append-age of strength and power in his hands. The horseshoe indention at his triceps is engraved sharply by repetitions of barbell extensions. Now the barbell—chrome, red-collared—rests at his feet. Dark weights are bal-anced harmoniously on each side of the bar. He bends over, jerking the bar widely in one move to his shoulders, and barely pausing, lifts it over his head and lowers it behind his neck. The deltoid muscles waken in welcome shock. One repetition, an-other, and another. Eight. Nine. Ten. He reverses the motions, places the bar at his feet. Breathing deeply, he moves away from the bar for thirty seconds only. Sweat coats his body like oil and stains the cutoffs at his groin. Deliberately he avoids the mirror on the wall. That crucial encounter comes only at the last. He does another set of standing presses with the loaded barbell, heavier now with added dark round plates. Seven sets in all, decreasing repetitions, adding weight each set. “
Aan het einde van een ongewoon warme dag Oudjaarsavond 2017 stond ik in mijn keuken met één houten lepel in mijn hand.
Mijn moeder keek tv in de woonkamer en at appels, crackers en kaas. Mijn kleinzoon sliep in een kinderwagen in een rustige achterkamer. Ik was familie van beiden, negentig en één jaar oud. Ze waren vredig. En dat was het. Het mooiste moment van mijn leven.
“Ik heb alles. En toch: op het precieze moment dat de hardhouten stationsbanken van Utrecht Centraal uit beeld beginnen te schuiven, weet ik zeker dat ik iets vergeten ben. Een halve seconde ben ik ervan overtuigd dat ik me in het perron vergist heb of mijn tas nog buitenstaat, in een poging me af te zetten tegen de onomkeerbaarheid. In stilstand kon alles nog. Ik neem de volgestouwde rugzak op schoot, eerst om ook mijn tast ervan te verzekeren dat ik niets vergeten ben en dan, terwijl we de maximumsnelheid opzoeken, om haar boek langs de gewatteerde achterkant omhoog te wurmen. Ik streel het matte hardcoveromslag als om haar ermee op te roepen en sla het voorzichtig open. Zes uur en zesendertig minuten liggen er tussen haar en mij, bijna zevenhonderd kilometer. Dit is haar noodkreet, haar dreigement, zo onmiddellijk om een antwoord vragend dat ik onaangekondigd onderweg ben. Misschien ben ik al te laat. Twaalf weidse prenten zijn het, in potlood, krijt, houtskool en verf, verdeeld over vierentwintig ongenummerde pagina’s ruw, gerecycled honderdzestiggrams papier. Ik weet nog hoe verheugd ze was toen ze de drukplannen gemaild had gekregen, alsof de zwaarte van het papier benadrukte hoe goed haar werk was geworden. Meestal tekende ze in de logeerkamer, urenlang, ook ’s avonds. Als ik er de volgende ochtend naar binnen keek terwijl zij nog lag te slapen, zag ik het diagonaal gekantelde tafelblad waaraan ze gestaan had, het grote vel papier dat er met een brede klem aan was vastgemaakt, het opgespaarde potloodslijpsel in een loodkris-tallen whiskyglas in de vensterbank en haar tekengerei op het krukje in de hoek, waar ze niet eens zo lang daarvoor, tijdens een ander soort dagdromen, de commode had bedacht. Het is warm en het wordt steeds warmer. De laatste in Utrecht ingestapte reizigers zoeken hun stoel. Ik zoek de plaat in het midden van het boek op en neem het papier tussen mijn strakgespannen, onwillekeurig strekkende en buigende vingers. Het zijn spierspasmen die doorwerken tot in mijn schouders en nek. De uitstralingspijn zal me waarschijnlijk nog voor Arnhem hoofdpijn bezorgen. Een tic, dat is het, en er zijn slechts twee manieren om het tegen te gaan: ik kan proberen het met volle concentratie en wilskracht niét te doen, dat herhaaldelijk straktrekken van de spieren, wat zo’n beetje neerkomt op het omgekeerde van mindfulness, of ik kan mijn gedachten juist zo afleiden dat hoofd en lichaam het allebei even vergeten. Kijk – ze is herkenbaar in elk detail. De natuurgetrouwe kleuren, de met opzet tot net buiten de lijntjes aangebrachte penseelstreken. Met je blik aan een scherpe hoek blijven haken is onmogelijk; alles is afgerond, gevijld.”
Terwijl de zon ondergaat en de heuvels donker worden, terwijl het vogelgezang verstomt en de velden stilvallen, terwijl de mensen lachen en rusten, kijk ik toe. Mijn hart haast zich naar de schemerige tuinen van Oekraïne. En ik haast me. O, wat haast ik me met mijn gedachten, terwijl mijn hart verlangt naar rust. Terwijl de velden donker worden, terwijl de bossen donker worden, terwijl de heuvels donker worden, zie ik een ster. En ik huil. Hé, ster! Ben je in Oekraïne aangekomen? Kijken donkere ogen naar je in de blauwe hemel? Of maakt het ze niets uit? Mogen ze slapen als ze dat niet doen. Mogen ze niets weten van mijn lot.
Vertaald door Frans Roumen
Taras Sjevtsjenko (9 maart 1814 – 10 maart 1861) Monument voor Taras Sjevtsjenko in Lviv
